Како економиите можат да станат поотпорни, поинклузивни и поодржливи во свет што сè повеќе се соочува со неизвесности? Ова беше централното прашање на 35-тиот Годишен состанок и Бизнис форум на Европската банка за обнова и развој (ЕБОР), кој се одржа во Рига, Латвија, од 5 до 7 јуни 2026 година.
Во име на Мрежата за родово одговорно буџетирање (МРОБ) учествуваа Ивана Петришкова, програмска координаторка на МРОБ, и Славица Стриковиќ од Women Action, кои се приклучија на креатори на политики, деловни лидери, инвеститори, развојни партнери и претставници на граѓанското општество од Европа и пошироко.
Под мотото „Од нестабилни кон разновидни – економии што иновираат во свет што се менува“, форумот обезбеди платформа за дискусија за некои од најзначајните предизвици и можности со кои се соочуваат општествата денес – од зелени финансии и одржливи градови, до вештачка интелигенција и улогата на граѓанското општество во создавање поотпорни заедници.
Градење инклузивни економии преку финансиска писменост
Една од клучните пораки што се провлекуваше низ целиот форум беше потребата граѓаните да имаат поголем пристап до економските можности. Во дискусиите за регионалните пазари на капитал беше нагласено дека многу луѓе сè уште немаат доволно знаење и сигурност за да учествуваат во инвестициски можности и долгорочно финансиско планирање. Говорниците истакнаа дека унапредувањето на финансиската писменост е од суштинско значење за зајакнување на економската отпорност и обезбедување дека придобивките од економскиот раст ќе бидат пошироко распределени. Овие дискусии се поврзаа со заложбите на МРОБ за промовирање инклузивни политики и еднаков пристап до економски можности.
Зелените градови бараат зелени инвестиции
Транзицијата кон поодржливи и климатски отпорни градови беше уште една од клучните теми на настанот. Во рамките на дискусиите за Програмата „Зелени градови“ на ЕБОР, учесниците разгледаа како општините можат да ја намалат зависноста од донаторско финансирање и да мобилизираат инвестиции преку партнерства со приватни финансиски институции и инвеститори. Примерите од регионот покажаа дека инвестициите во одржлив транспорт, почиста инфраструктура и позелени урбани средини можат да го подобрат квалитетот на живот, а истовремено да ги направат градовите попривлечни за бизнисите и идните инвестиции.
За МРОБ, овие дискусии ја потврдија важноста климатските и инфраструктурните инвестиции да одговараат на различните потреби на жените и мажите и да придонесуваат кон поинклузивен урбан развој.
Граѓанското општество како партнер за промени
Една од најрелевантните сесии за МРОБ беше дискусијата за променливата улога на граѓанските организации. Наместо да се гледаат само како набљудувачи и контролори, организациите од граѓанското општество сè повеќе се препознаваат како партнери, иноватори и чинители кои придонесуваат кон креирањето политики и планирањето инвестиции. Учесниците нагласија дека значајното вклучување на граѓанското општество треба да започне уште во раните фази на процесите на донесување одлуки, со што заедниците ќе можат да придонесат со своето знаење, експертиза и локални перспективи пред да се дизајнираат и спроведат инвестициите.
Оваа порака е во согласност со визијата на МРОБ за зајакнување на отчетноста преку конструктивен дијалог и соработка меѓу институциите и граѓанските организации.
Вештачката интелигенција и човечкиот фактор
Со оглед на тоа што вештачката интелигенција сè повеќе ги менува економиите и општествата, форумот се осврна и на можностите и ризиците поврзани со новите технологии. Експертите ја нагласија важноста од задржување на човечкиот надзор, етичките стандарди и силните механизми за управување при користењето на системи со вештачка интелигенција.
Иако вештачката интелигенција може да придонесе кон анализа на податоци и процеси на донесување одлуки, говорниците се согласија дека човечката проценка, критичкото размислување и отчетноста остануваат незаменливи. За организациите кои работат на јавни политики и застапување засновано на докази, овие дискусии понудија важни согледувања за одговорно користење на технологијата, истовремено зачувувајќи ги демократските вредности и основните принципи.
Зајакнување на партнерствата за одржлив развој
Покрај официјалните сесии, Годишниот состанок понуди вредни можности за вмрежување и размена меѓу чинители од различни региони и сектори. Настанот покажа дека справувањето со сложените предизвици на денешницата бара соработка меѓу владите, бизнисите, финансиските институции и граѓанските организации. Една од најзначајните средби беше онаа со Министерството за финансии на Црна Гора.
Учеството на МРОБ претставуваше важна можност за учење од новите практики, споделување искуства од Западен Балкан и истражување нови партнерства кои можат да придонесат кон потранспарентни, поотчетни и поинклузивни развојни процеси.
Како што беше јасно истакнато во дискусиите во Рига, отпорноста не ја градат само институциите. Таа се создава преку соработка, иновации и значајно вклучување на различни гласови во обликувањето на иднината.
МРОБ ќе продолжи да ги користи знаењата и воспоставените контакти од Рига во својата понатамошна работа за унапредување на родово одговорното буџетирање, зајакнување на учеството на граѓаните и промовирање на одржлив развој низ регионот.
