Од 24 до 27 јуни 2026 година, Мрежата за родово одговорно буџетирање (МРОБ) организираше регионална работилница во Улцињ, Црна Гора, на која учествуваа експерти и членови на мрежата од Албанија, Босна и Херцеговина, Косово, Молдавија, Црна Гора, Северна Македонија и Србија, со цел развивање заеднички пристап за подготовка на родово одговорни граѓански буџети.
Работилницата беше насочена кон зајакнување на улогата на граѓанските буџети како важни алатки за транспарентност, отчетност и учество на граѓаните во јавните финансии. Учесниците ги разгледаа меѓународните искуства, ја анализираа моменталната состојба со граѓанските буџети во регионот и заеднички работеа на подготовка на нацрт-документи за секоја земја, со цел буџетските информации да бидат поразбирливи и подостапни за јавноста.
Програмата вклучуваше и сесија за размена на искуства со експертката од International Budget Partnership (IBP), Пријанка Сами, на која учесниците ги разгледаа глобалните трендови од Истражувањето за отворен буџет (Open Budget Survey – OBS) 2025, анализираа иновативни примери на граѓански буџети од различни земји и разговараа за можностите за интегрирање на родово одговорното буџетирање во комуникацијата за јавните финансии.
Практичниот дел беше збогатен со примери и интерактивна групна работа предводена од експерти за буџети од Северна Македонија, Албанија и Босна и Херцеговина.
Зошто се важни граѓанските буџети
Буџетите на владите влијаат врз секојдневниот живот на граѓаните – од образованието и здравствената заштита, до социјалната заштита, транспортот, климатските политики и локалните услуги. Сепак, буџетските документи често се многу технички и тешко разбирливи за пошироката јавност.
Граѓанските буџети одговараат на овој предизвик преку претставување на клучните буџетски информации на јасен и разбирлив начин, поткрепени со визуелни елементи. Тие им овозможуваат на граѓаните полесно да разберат како се распределуваат и трошат јавните средства, поттикнувајќи информирано учество во процесите на донесување одлуки и зајакнувајќи го надзорот врз трошењето на јавните средства.
Иако граѓанските буџети ги поедноставуваат сложените финансиски информации, тие не ги заменуваат официјалните буџетски документи. Наместо тоа, тие ги надополнуваат со тоа што придонесуваат јавните финансии да бидат потранспарентни и овозможуваат пошироко учество на јавноста.
Интегрирање на родовата перспектива во граѓанските буџети
Еден од клучните фокуси на работилницата беше обезбедување граѓанските буџети да не се ограничат само на зголемување на транспарентноста, туку и да ги прикажат различните начини на кои јавните расходи влијаат врз жените и мажите, девојчињата и момчињата, како и врз луѓето од заедници кои историски се соочуваат со исклученост.
Учесниците заеднички работеа на развивање регионална методологија за родово одговорни граѓански буџети, применувајќи феминистички и интерсекциски пристапи во комуникацијата на националните буџети. Тимовите од различните земји подготвија свои нацрт-документи, а истовремено дискутираа за нивната структура, дизајн, пораки и следните чекори за нивно финализирање.
Со тоа што буџетите ќе бидат истовремено поразбирливи и родово одговорни, овие документи ќе им помогнат на граѓаните подобро да разберат не само каде се трошат јавните средства, туку и кој има корист од јавните расходи и каде сè уште постојат нееднаквости.
Следни чекори
Работилницата заврши со презентација на нацрт-верзиите на родово одговорните граѓански буџети подготвени од тимовите од различните земји и со договор за заедничка временска рамка за нивно финализирање. Финалните публикации ќе придонесат кон поголемо учество на граѓаните, поголема транспарентност на буџетите и поинклузивни јавни финансии во Западен Балкан и Молдавија.
Преку оваа иницијатива, Мрежата за родово одговорно буџетирање (МРОБ) продолжува да ја зајакнува улогата на граѓанското општество во промовирањето отчетно управување и обезбедувањето јавните буџети да одговараат на потребите и приоритетите на сите членови на општеството.
