На 20–21 јануари 2026 година, во Најроби се одржа експертска работилница на високо ниво посветена на унапредувањето на Целта за одржлив развој 11 (SDG 11), организирана од УН ДЕСА и УН-Хабитат, во рамки на подготовките за Политичкиот форум на високо ниво (HLPF) во 2026 година. На состанокот учествуваа експерти од влади, меѓународни организации, академската заедница и граѓанското општество, со цел да се процени напредокот, да се идентификуваат постојните празнини и да се предложат трансформативни решенија за создавање инклузивни, безбедни, отпорни и одржливи градови и населени места.
Центарот за истражување и креирање политики (ЦРПМ) беше претставен од д-р Марија Ристеска, која придонесе во дискусиите преку презентација на работата на ЦРПМ во областа на родово одговорното намалување на ризици од катастрофи (DRR), како и пристапот на Мрежата за надзор на родово одговорно буџетирање (Gender Budget Watchdog Network – GBWN) кон одржливиот транспорт и климатското финансирање.
Род, транспорт и климатско финансирање како двигатели на SDG 11
Во своето излагање, д-р Ристеска ја истакна работата на Мрежата за надзор на родово одговорно буџетирање (GBWN) во унапредувањето на родово одговорни транспортни системи и подобрувањето на пристапот на жените до климатско финансирање за одржлива мобилност. Таа нагласи дека транспортот не е родово неутрален и дека системите за мобилност директно го обликуваат пристапот на жените до вработување, образование, здравствени услуги и учество во јавниот живот.
Потпирајќи се на аналитичката и застапувачката работа на GBWN, презентацијата ја подвлече важноста од:
-
интегрирање на родовите аспекти во урбаното и транспортното планирање;
-
усогласување на транспортните инвестиции со целите за ублажување и адаптација на климатските промени;
-
обезбедување значајно учество на жените во процесите на донесување одлуки поврзани со климатското финансирање и инфраструктурата.
Овие перспективи директно придонесуваат кон SDG 11.2, која повикува на безбедни, достапни, пристапни и одржливи транспортни системи за сите, со посебно внимание на жените и другите групи во ранлива положба.
Родово вклучување во намалувањето на ризици од катастрофи – искуството на ЦРПМ
Д-р Ристеска го претстави и богатото искуство на ЦРПМ во родовото вклучување во намалувањето на ризици од катастрофи, со фокус на активности спроведени во Македонија, особено во подрачја подложни на поплави. Презентацијата ги прикажа методолошките насоки на ЦРПМ за интегрирање на родовите перспективи во DRR-планирањето, политиките и буџетите, развиени во соработка со локалните самоуправи и меѓународните партнери.
Клучните елементи на пристапот на ЦРПМ вклучуваат:
-
родова анализа на ризиците и ранливостите од катастрофи;
-
прибирање и користење податоци разделени по пол и возраст;
-
зајакнување на учеството на жените во локалните структури за донесување одлуки во областа на DRR;
-
интегрирање на родово одговорни мерки во плановите за управување со ризик од поплави, плановите за заштита и спасување и рамките за одговор на кризи.
Оваа работа директно одговара на SDG 11.5 и 11.б, како и на Рамката од Сендаи за намалување на ризици од катастрофи, преку адресирање на несразмерното влијание на катастрофите врз жените и другите ранливи групи и преку промовирање инклузивно, информирано и одговорно управување со ризици.
Поврзување на локалната пракса со глобалните политики
Клучна порака од придонесот на ЦРПМ беше потребата од подобро поврзување на практиките на локално ниво со глобалните процеси за следење и креирање политики поврзани со SDG. Работилницата во Најроби нагласи дека напредокот во остварувањето на SDG 11 останува нерамномерен и недоволен, особено за маргинализираните урбани заедници, и дека постигнувањето на целта до 2030 година бара интегрирани, родово одговорни и засновани на докази пристапи.
Искуството на ЦРПМ покажува како родовата еднаквост може да дејствува како мултипликатор за урбаната отпорност, климатската акција и социјалната инклузија, надминувајќи ги изолираните родови интервенции и придонесувајќи кон системски промени во урбаното управување.
Поглед кон HLPF 2026
Сознанијата споделени за време на работилницата ќе придонесат кон тематскиот преглед на SDG 11 на Политичкиот форум на високо ниво во 2026 година, вклучувајќи идни соработки, препораки за политики и примери на добри практики. Ангажманот на ЦРПМ уште еднаш ја потврди суштинската улога на граѓанското општество и истражувачките организации во креирањето инклузивни урбани политики и во обезбедувањето дека родовата еднаквост останува во срцето на одржливиот развој.
