European Gender Budgeting Network, në bashkëpunim me Cyprus Gender Budgeting Platform dhe Foundation FIMONOI, organizon Konferencën Evropiane për Buxhetimin Gjinor me titull: Buxhetimi Gjinor në Kornizën e Re Shumëvjeçare Financiare të BE-së: Si t’i bëjmë buxhetet të funksionojnë për barazinë gjinore dhe të drejtat e grave në Evropë. Konferenca do të mbahet më 26 dhe 27 mars 2026 në University of Cyprus, në Aglantjia, në Auditorin Β108, në ndërtesën Anastasios Leventis Council & Senate Building.

Gender Budget Watchdog Network është një nga bashkë-organizatorët e kësaj konference, e cila synon:

• të kontribuojë në ndërtimin e bazave të qëndrueshme për buxhetin e ardhshëm të BE-së (MFF 2028–2034), me qëllim promovimin e barazisë gjinore, të drejtave të grave, paqes dhe investimeve sociale;

• të ndajë perspektiva me institucionet evropiane, veçanërisht me bashkë-ligjvënësit, mbi mënyrën e forcimit të propozimeve legjislative gjatë procesit të negociatave, për të rritur investimet në prioritetet që kanë rëndësi për qytetarët e Evropës;

• të nxisë bashkëpunim gjithëpërfshirës me shoqërinë civile dhe partnerët globalë, për të kontribuar në mënyrë efektive në procesin e negociatave;

• të diskutojë hapat e ardhshëm për Rrjetin Evropian për Buxhetimin Gjinor, si dhe të ndërtojë partneritete dhe strategji të përbashkëta avokimi.

  PROGRAMI I KONFERENCËS DHE REGJISTRIMI

Qendra për Hulumtim dhe Krijim të Politikave (QHKP) u përfaqësua nga Dr. Marija Risteska, e cila kontribuoi në diskutime duke prezantuar punën e QHKP-së në reduktimin e rrezikut nga fatkeqësitë me ndjeshmëri gjinore (DRR), si dhe qasjen e Rrjetit Mbikëqyrës të Buxhetimit Gjinor (GBWN) në transportin e qëndrueshëm dhe financimin klimatik.

Gjinia, Transporti dhe Financimi Klimatik si Përshpejtues të SDG 11

Në ndërhyrjen e saj, Dr. Risteska theksoi punën e Rrjetit Mbikëqyrës të Buxhetimit Gjinor (GBWN) në avancimin e sistemeve të transportit me ndjeshmëri gjinore dhe në përmirësimin e qasjes së grave në financimin klimatik për mobilitet të qëndrueshëm. Ajo nënvizoi se transporti nuk është neutral ndaj gjinisë dhe se sistemet e lëvizshmërisë ndikojnë drejtpërdrejt në qasjen e grave në punësim, arsim, shërbime shëndetësore dhe pjesëmarrje publike.

Duke u mbështetur në punën analitike dhe avokuese të GBWN-së, prezantimi theksoi rëndësinë e:

• integrimit të konsideratave gjinore në planifikimin urban dhe të transportit;

• harmonizimit të investimeve në transport me objektivat e zbutjes dhe përshtatjes ndaj ndryshimeve klimatike;

• sigurimit të pjesëmarrjes kuptimplote të grave në proceset vendimmarrëse që lidhen me financimin klimatik dhe infrastrukturën.

Këto perspektiva kontribuojnë drejtpërdrejt në SDG 11.2, i cili bën thirrje për sisteme transporti të sigurta, të përballueshme, të aksesueshme dhe të qëndrueshme për të gjithë, me vëmendje të veçantë ndaj grave dhe grupeve të tjera në situata të cenueshme.

Integrimi i Perspektivës Gjinore në Reduktimin e Rrezikut nga Fatkeqësitë nga ana e QHKP-së

Dr. Risteska prezantoi gjithashtu përvojën e gjerë të QHKP-së në integrimin e perspektivës gjinore në reduktimin e rrezikut nga fatkeqësitë, me fokus të veçantë në punën e zhvilluar në Maqedoni, sidomos në rajonet e prekura nga përmbytjet. Prezantimi shfaqi udhëzimet metodologjike të QHKP-së për integrimin e perspektivës gjinore në planifikimin, politikat dhe buxhetet e DRR-së, të zhvilluara në bashkëpunim me pushtetet lokale dhe partnerë ndërkombëtarë.

Elementet kyçe të qasjes së QHKP-së përfshijnë:

• analizën gjinore të rreziqeve dhe cenueshmërive nga fatkeqësitë;

• mbledhjen dhe përdorimin e të dhënave të ndara sipas gjinisë dhe moshës;

• forcimin e pjesëmarrjes së grave në strukturat vendimmarrëse lokale për DRR;

• integrimin e masave me ndjeshmëri gjinore në planet e menaxhimit të rrezikut nga përmbytjet, planet e mbrojtjes dhe shpëtimit, si dhe kornizat e reagimit ndaj krizave.

Kjo punë i përgjigjet drejtpërdrejt objektivave SDG 11.5 dhe 11.b, si dhe Kornizës së Sendait për Reduktimin e Rrezikut nga Fatkeqësitë, duke adresuar ndikimin disproporcional të fatkeqësive mbi gratë dhe grupet e tjera të cenueshme dhe duke promovuar qeverisje gjithëpërfshirëse dhe të informuar nga rreziku.

Lidhja e Praktikës Lokale me Politikat Globale

Një mesazh kyç nga kontributi i QHKP-së ishte nevoja për të lidhur më mirë praktikën në nivel lokal me proceset globale të monitorimit të SDG-ve dhe hartimit të politikave. Punëtoria në Nairobi theksoi se progresi në SDG 11 mbetet i pabarabartë dhe i pamjaftueshëm, veçanërisht për popullatat urbane të margjinalizuara, dhe se arritja e këtij objektivi deri në vitin 2030 kërkon qasje të integruara, me ndjeshmëri gjinore dhe të bazuara në evidencë.

Përvoja e QHKP-së dëshmon se barazia gjinore mund të veprojë si shumëfishues i rezistencës urbane, veprimit klimatik dhe përfshirjes sociale—duke kaluar përtej ndërhyrjeve të izoluara gjinore drejt ndryshimeve sistemike në qeverisjen urbane.

Drejt HLPF 2026

Njohuritë e ndara gjatë punëtorisë do të informojnë rishikimin tematik të SDG 11 në Forumin Politik të Nivelit të Lartë 2026, përfshirë bashkëpunime të ardhshme, rekomandime politike dhe shembuj të praktikave të mira. Angazhimi i QHKP-së riafirmoi rolin thelbësor të shoqërisë civile dhe organizatave kërkimore në formësimin e politikave urbane gjithëpërfshirëse dhe në sigurimin që barazia gjinore të mbetet në qendër të zhvillimit të qëndrueshëm.

Ndërsa qytetet përballen me rreziqe klimatike gjithnjë e më të mëdha, pabarazi sociale dhe presione mbi infrastrukturën, QHKP do të vazhdojë të avokojë për transformim urban me ndjeshmëri gjinore, duke lidhur transportin, financimin klimatik dhe reduktimin e rrezikut nga fatkeqësitë për të ofruar rezultate konkrete për gratë dhe komunitetet.

Çfarë ndodhi në Nairobi?

Më 19 janar 2025, u nënshkrua një Memorandum Bashkëpunimi ndërmjet CCGD Kenya dhe Rrjetit Mbikëqyrës të Buxhetimit Gjinor (GBWN). Ky është një hap i rëndësishëm, pasi lidh përvojën dhe energjinë në kontekste të ndryshme: praktikën e fortë dhe të rrënjosur në nivel lokal të Kenias me qasjen e rrjetit më të gjerë të GBWN-së. Është gjithashtu një qëndrim i përbashkët: reformat politike pa financim janë thjesht premtime në letër.
CCGD vepron prej dekadash, ndërsa Rrjeti Kenian i Buxhetit ka ndërtuar diçka me vlerë—një bazë të gjerë të shoqërisë civile, ekspertëve dhe studiuesve që analizojnë buxhetet dhe flasin për to me gjuhë të thjeshtë. Kjo lloj pune e ndryshon diskursin. Buxhetet nuk mbeten më “vetëm për teknokratët dhe burokratët”, por bëhen diçka që komunitetet mund ta vënë në pikëpyetje, veçanërisht në nivel lokal, ku shërbimet ndihen drejtpërdrejt.

Çfarë sjell GBWN dhe pse kjo ka peshë globale?

Ndikimi i GBWN-së është i qartë: ndihmon që GRB të mos mbetet një ushtrim i izoluar, por të shndërrohet në një praktikë të përbashkët ndërmjet vendeve. Qasjet e GRB-së janë të replikueshme ndër-rajonalisht, dhe strategjia e GBWN-së për punë rajonale në kërkim, analiza të bazuara në evidencë dhe avokim mund të përshtatet edhe në Afrikën Lindore. Metodologjitë tona për monitorimin e financimit të reziliencës dhe ndryshimeve klimatike përmes mjeteve të GRB-së janë shumë relevante dhe të nevojshme për t’u transferuar në Afrikë, ku ndikimet e ndryshimeve klimatike janë më të dukshme.
Së bashku me OShC-të nga Komuniteti i Afrikës Lindore (EAC), mund të krijojmë një ndikim më të madh global dhe të lehtësojmë zbatimin e SDG-ve përtej Ballkanit Perëndimor. Kur rrjete si i yni, nga vende të ndryshme, shkëmbejnë përvoja dhe krahasojnë praktika, ato rrisin standardet—dhe kjo i ndihmon të gjithë të shtyjnë për shpenzime më të drejta dhe llogaridhënie reale.

Pse ka rëndësi kjo tani?

Buxhetet publike janë nën presion kudo: kosto në rritje, popullsi që plaket, nevoja gjithnjë e më të mëdha për kujdes, goditje klimatike dhe hapësirë fiskale që ngushtohet. Në momente të tilla, rreziku është që barazia të shihet si “shtesë e dëshirueshme” dhe të hiqet në heshtje nga prioritetet. GRB i kundërvihet kësaj qasjeje. Ai kërkon transparencë: të tregohen zgjedhjet dhe rezultatet në barazi. Po ashtu, ai forcon besimin. Njerëzit nuk e humbin besimin sepse mungojnë dokumentet politike; e humbin atë kur politikat nuk japin rezultate për shkak të dizajnit të dobët ose financimit të pamjaftueshëm.
Ky Memorandum Bashkëpunimi ofron një kornizë për punë të përbashkët përmes shkëmbimit të njohurive, bashkëpunimit teknik dhe iniciativave të përbashkëta, me synim përmirësimin e dizajnit të politikave, reformat politike dhe buxhete që japin rezultate për gratë dhe burrat.

Diskutimet në grupe gjatë Takimit Vjetor të GBWN-së treguan një konvergjencë të fortë rreth nevojës për të thelluar rolin e GBWN-së si një watchdog rajonal, qendër e njohurive dhe aktor avokues, duke diversifikuar njëkohësisht fokusin tematik dhe duke forcuar qëndrueshmërinë financiare.

Në të gjitha grupet, pjesëmarrësit theksuan se avokimi duhet të veprojë njëkohësisht në nivelet globale, rajonale, kombëtare dhe lokale. Institucionet e BE-së, agjencitë e OKB-së dhe donatorët ndërkombëtarë mbeten përcaktues kyç të agjendës, por qeveritë lokale dhe komunat u identifikuan si pikat më të aksesueshme dhe me ndikimin më të madh për avokimin mbi buxhetimin e përgjegjshëm gjinor (GRB) dhe financimin klimatik. Ciklet buxhetore komunale, planet e zhvillimit lokal, strategjitë e reziliencës dhe Planet e Veprimit për Barazinë Gjinore ofrojnë mundësi konkrete ku OShC-të mund të ushtrojnë “presion mbikëqyrës” dhe të ndikojnë në alokime reale. Në nivel kombëtar, avokimi mbetet më sfidues për shkak të transparencës së kufizuar dhe praktikave selektive të konsultimit, çka nënvizon rëndësinë e presionit të koordinuar dhe të bazuar në evidencë.

Pjesëmarrësit ranë dakord se avantazhi kryesor krahasues i GBWN-së qëndron në raportimin e bazuar në evidencë, ekspertizën në GRB dhe besueshmërinë ndaj institucioneve. Të dhënat me ndjeshmëri gjinore, të kombinuara me histori njerëzore nga gratë, komunitetet rurale, personat me aftësi të kufizuara dhe gratë sipërmarrëse, u konsideruan mjetet më bindëse të avokimit. Kornizimi i barazisë gjinore si një zgjidhje që përmirëson efikasitetin, reziliencën dhe rezultatet e shpenzimeve publike—e jo thjesht si një detyrim—u identifikua vazhdimisht si qasja më efektive e komunikimit. Harmonizimi rajonal rreth mesazheve kyçe të avokimit është i realizueshëm, ndërsa avokimi kombëtar kërkon kornizim të përshtatur sipas kontekstit politik, rreziqeve dominuese klimatike dhe prioriteteve sektoriale.

Sa i përket prioriteteve tematike të ardhshme, anëtarët theksuan rëndësinë e zgjerimit përtej financimit klimatik për të përfshirë:

• Mobilizimin e burimeve të brendshme dhe llogaridhënien buxhetore;

• Vendet e gjelbra të punës, ekonominë qarkulluese dhe subvencionet në bujqësi;

• Gjinia dhe të drejtat e personave me aftësi të kufizuara, me fokus në qasjen në institucione dhe shërbime;

• Sipërmarrjen ekologjike të grave, qasjen në financa dhe reziliencën e bizneseve të udhëhequra nga gra;

• Edukimin financiar dhe iniciativat për financimin e sipërmarrjes së grave;

• Ndërmarrjet sociale dhe institucionalizimin e tyre;

• Avokimin vijues në sektorin e transportit;

• Monitorimin e GRB-së të Planeve Kombëtare të Rritjes dhe reformave të financuara nga BE-ja;

• Menaxhimin e krizave nga perspektiva gjinore;

• Bashkëpunimin ndërrajonal dhe hartëzimin e burimeve.

U theksua fort nevoja për të forcuar koordinimin kolektiv të rolit mbikëqyrës. Ndërsa bashkëpunimi informal dhe skema e granteve të vogla kanë funksionuar mirë, pjesëmarrësit kërkuan ndarje më të qartë rolesh, grupe tematike pune, ndjekje të strukturuar të avokimit dhe dukshmëri më të madhe në nivel kombëtar. Roli mbikëqyrës duhet të artikulohet më qartë dhe të komunikohet në mënyrë të qëndrueshme si funksion bazë i GBWN-së.

Reflektimet mbi burimet dhe qëndrueshmërinë theksuan nevojën për diversifikimin e burimeve të financimit dhe tejkalimin e varësisë nga projektet. Burimet potenciale të identifikuara përfshijnë:

• Bashkëfinancim nga ministritë, komunat dhe ambasadat;

• Partneritete me komunat (hapësirë, mbështetje logjistike, projekte të përbashkëta);

• Instrumente financimi të BE-së (IPA, Interreg, grante tematike të BE-së);

• Fondacione të mëdha dhe donatorë rajonalë;

• Bashkëpunim me sektorin privat, përfshirë kompani me tregje rajonale;

• Bashkëfinancim të eventeve (biznese lokale, dyqane, supermarkete);

• Banka dhe kanale investimi etik;

• Fonde solidariteti brenda rrjetit;

• Monetizim të ekspertizës (trajnime, shërbime këshilluese, kërkim);

• Kontribute të diferencuara të anëtarësimit sipas madhësisë së organizatës;

• Platforma me abonim dhe produkte të përbashkëta / treg i përbashkët.

Në përgjithësi, diskutimet konfirmuan një vizion të përbashkët të GBWN-së si një qendër rajonale e ekselencës dhe një rrjet i koordinuar mbikëqyrës, i aftë të harmonizojë avokimin, të forcojë llogaridhënien, të mobilizojë burime të ndryshme dhe t’u përgjigjet sfidave të reja gjinore, klimatike dhe socio-ekonomike në mënyrë strategjike dhe të qëndrueshme.

Që nga dita e parë, diskutimet u udhëhoqën nga disa prej zërave më të përkushtuar të rajonit në avancimin e financave publike të ndjeshme ndaj gjinisë. Përfaqësues të institucioneve shtetërore, profesionistë të barazisë gjinore, akademikë dhe drejtues të shoqërisë civile shkëmbyen njohuri të bazuara në evidencë mbi mënyrat se si shoqëria civile mund të forcojë llogaridhënien dhe transparencën në shpenzimet publike, si dhe mbi rolin e GRB-së si një mjet transformues për barazi, qëndrueshmëri dhe qeverisje të mirë. Një mesazh i qartë doli në pah: financat publike të zgjuara dhe të bazuara në evidencë nuk janë zgjedhje — ato janë një detyrim.

Dita e dytë e thelloi më tej diskutimin, duke treguar se si mjetet e ndjeshme ndaj gjinisë mund të përmirësojnë monitorimin e financimit klimatik dhe të mbështesin të ardhme më të drejta dhe më gjithëpërfshirëse. Panelet trajtuan urbanizmin feminist dhe rolin e tij në ndërtimin e komuniteteve të qëndrueshme, mobilizimin e kapitalit privat për ndikim social dhe mjedisor, si dhe rëndësinë e integrimit të perspektivës gjinore në të gjitha kornizat financiare dhe politike. Moldavia u veçua si një shembull udhëheqës, pasi ka integruar me sukses tregues gjinorë në mbi 70% të programeve të saj bujqësore — një arritje e rëndësishme në institucionalizimin e GRB-së.

Diskutimet mbi lëvizshmërinë nxorën në pah një tjetër dimension kritik të pabarazisë. Paneli mbi varfërinë në transport tregoi se gratë, të rinjtë, komunitetet rurale dhe personat me aftësi të kufizuara vazhdojnë të përballen me mjedise të pasigurta, transport publik të pasigurt dhe infrastrukturë të paarritshme. Pavarësisht investimeve të konsiderueshme, shumë strategji të lëvizshmërisë mbeten të verbra ndaj gjinisë. Pjesëmarrësit theksuan se GRB-ja ofron një rrugë praktike për hartimin e sistemeve të transportit më të sigurta, më të aksesueshme dhe më të barabarta, që u përgjigjen nevojave reale të njerëzve.

Gjatë gjithë Forumit GRB, pjesëmarrësit u ftuan të shikonin përpara dhe të reflektonin mbi një pyetje të përbashkët: Si do të dukej rajoni ynë pas 15 vitesh nëse drejtësia, ajri i pastër dhe barazia e vërtetë gjinore do të udhëhiqnin çdo vendim që marrim? Vizioni që u artikulua ishte ai i komuniteteve pa ndotje, ku gratë udhëheqin me besim si vendimmarrëse, inxhiniere, shkencëtare dhe novatore që formësojnë tranzicionin e gjelbër.

Duke hapur një dialog të sinqertë mbi barrierat e shumëfishta me të cilat përballen gratë në punët e gjelbra, financimin klimatik dhe qeverisjen mjedisore, Forumi GRB rikonfirmoi potencialin transformues të buxhetimit të ndjeshëm ndaj gjinisë. “Going Glocal 2.0” jo vetëm që lidhi sektorë dhe vende të ndryshme, por gjithashtu forcoi një angazhim të përbashkët për të siguruar që financat publike të funksionojnë për njerëzit, planetin dhe barazinë.

Të nderuar anëtarë të Komitetit, kolegë të dashur,

Është një nder të marr pjesë në Javën e Barazisë Gjinore dhe të kontribuoj në këtë diskutim të rëndësishëm mbi mënyrën se si Kuadri Financiar Shumëvjeçar i ardhshëm mund të bëjë buxhetimin e ndjeshëm ndaj gjinisë rregull—dhe jo përjashtim—në të gjithë Bashkimin Evropian.

Sot flas në emër të Gender Budget Watchdog Network, një koalicion prej mbi njëqind organizatash të shoqërisë civile nga Ballkani Perëndimor. Ne jemi të bashkuar me ekspertët e European Gender Budget Network dhe European Women’s Lobby për sa i përket MFF-së dhe rëndësisë së implementimit të GRB-së në BE. Misioni ynë është i thjeshtë: të bëjmë që buxhetet publike të përgjigjen ndaj nevojave të ndryshme të grave dhe burrave dhe të jenë një mjet për avancimin e barazisë.

Bashkimi Evropian ka pohuar vazhdimisht se barazia gjinore është një vlerë themelore dhe një parim udhëzues, megjithatë, pavarësisht shumë angazhimeve—nga Strategjia për Barazinë Gjinore dhe Plani i Veprimit për Barazinë Gjinore III deri tek Agenda për Gratë, Paqen dhe Sigurinë—buxheti i BE-së mbetet ende i verbër ndaj gjinisë. MFF-ja e re 2028–2034 ofron një mundësi për ta ndryshuar këtë. Siç ka thënë Komisioni, ky është një buxhet i dizajnuar për një Evropë më të qëndrueshme dhe të sigurt. Këto janë qëllime legjitime, por qëndrueshmëria dhe siguria duhet të jenë gjithëpërfshirëse dhe të integrojnë perspektivën gjinore. Ato nuk duhet të krijojnë pabarazi, e cila ushqen pasiguri.

Mesazhi i parë që dua të përcjell është se financimi i barazisë nuk është opsional; është një detyrim sipas traktateve dhe një kusht paraprak për qeverisje efektive.

Në të gjithë Bashkimin, gratë vazhdojnë të përballen me pabarazi strukturore—në paga, përgjegjësi për kujdesin, qasje në financa dhe vendimmarrje. Prandaj, duhet të investojmë në njerëzit, themelin e vërtetë të konkurrueshmërisë dhe sigurisë së Evropës. Financimi që forcon përfshirjen sociale, edukimin dhe infrastrukturën e kujdesit kontribuon drejtpërdrejt në autonominë strategjike të BE-së, sepse një shoqëri e drejtë dhe e bashkuar është mbrojtja më e mirë kundër pasigurisë, ekstremizmit dhe varfërisë. Për këtë arsye, MFF-ja duhet të përfshijë qëllime dhe tregues gjinorë që masin se si programet buxhetore po mbyllin hendekun gjinor, siç përcaktohet nga Indeksi i Barazisë Gjinore i EIGE.

Së dyti, duhet të institucionalizohet buxhetimi i ndjeshëm ndaj gjinisë në të gjitha programet e financuara nga BE-ja.

Përpjekjet deri tani nuk janë të mjaftueshme. Inovacioni nuk është shumë i nevojshëm, pasi mjetet ekzistojnë tashmë, si PEFA Gender Framework, i promovuar nga BE-ja, dhe SDG 5.c.1, për të cilin BE-ja ka marrë angazhime. Të dyja këto mjete përfshijnë masa që lejojnë që buxhetimi të bazohet në analizën gjinore, të bëhet publik dhe të monitorohet shpenzimi në mënyrë që të sigurohet llogaridhënia. Megjithatë, këto standarde nuk zbatohen në mënyrë të qëndrueshme brenda vetë buxhetit të BE-së. Kjo duhet të korrigjohet.

Në këtë MFF, theksi është vendosur mbi thjeshtësimin, që do të lehtësojë përdoruesit e buxhetit. Por thjeshtësimi nuk mjafton. Çdo program duhet të kërkojë:

• Vlerësime ex-ante të ndikimit gjinor, për të analizuar kush përfiton nga shpenzimet publike dhe kush mbetet pas;

• Qëllime dhe tregues të barazisë gjinore, të qarta në rregullore dhe programe pune;

• Vlerësime ex-post dhe auditime gjinore, që të mund të matim rezultatet dhe jo vetëm qëllimet.

Integrimi i këtyre mekanizmave nuk shton burokraci—shton vlerë. Siguron që çdo euro e shpenzuar të sjellë përparim të matshëm drejt barazisë, transparencës dhe efektivitetit.

Së treti, transparenca duhet të ndërtohet që në fillim. Të dhënat duhet të jenë të qasshme dhe të qarta.

Sot, të dhënat mbi ndikimin gjinor të shpenzimeve të BE-së janë të shpërndara, të pasakta dhe të vështira për t’u lidhur me koston ose rezultatet reale. Pa të dhëna të besueshme, llogaridhënia dhe efektiviteti vuajnë—dhe qytetarët humbasin besimin. GBWN ka analizuar ekzekutimin e buxhetit gjinor në Ballkanin Perëndimor dhe Moldavi, ku ligjet ekzistojnë, por nuk zbatohen, dhe buxhetet transferohen në linja të tjera pa diskutim, transparencë ose llogaridhënie. Prandaj rekomandojmë që Komisioni dhe Parlamenti të sigurojnë që thjeshtësimi i MFF-së të mos ulë transparencën dhe llogaridhënien. Të gjithë përfituesit e financimit të BE-së duhet të raportojnë mbi mënyrën se si po mbyllin hendekun gjinor përmes një platforme digjitale të qasshme për qytetarët dhe studiuesit.

Imagjinoni një sistem ku çdo njeri mund të shohë në kohë reale se si paratë e BE-së kontribuojnë në mbylljen e hendekut gjinor në punësim, edukim ose pjesëmarrje. Kjo nuk është vetëm transparencë—është demokraci në veprim.

Së katërti, udhëheqja e BE-së në barazinë gjinore nuk duhet të ndalet në kufijtë e tij.

Ndërsa buxhetet globale të ndihmës po zvogëlohen dhe organizatat për të drejtat e grave përballen me prerje ekzistenciale, instrumentet e financimit të jashtëm të BE-së duhet të udhëheqin me shembull. Objektivat për ndihmën zyrtare për barazinë gjinore duhet të përfshijnë jo vetëm numrat, por edhe cilësinë—sigurimin që fondet të arrijnë tek organizatat bazë që sjellin ndryshime reale.

Në Ballkanin Perëndimor dhe rajone të tjera të zgjerimit, ku punoj më ngushtë, buxhetimi gjinor ka treguar se është transformues: rrit transparencën, lufton korrupsionin dhe ndërton besimin e qytetarëve te institucionet. BE-ja duhet të mbështesë dhe zgjasë këto praktika përmes financimit të saj Global Europe, duke përfshirë financimin e para-anëtarësimit dhe fqinjësisë, duke treguar se pa avancimin e barazisë, zgjerimi dhe zhvillimi janë të pamundur.

Ne kërkojmë një angazhim të qartë të BE-së që 85% e të gjithë financimeve të jashtme të kenë një objektiv të barazisë gjinore sipas angazhimeve të BE-së për mainstreaming gjinor, 20% të mbështesin përpjekjet drejt barazisë gjinore dhe të paktën 25% e investimeve kryesore për barazinë gjinore (G2) të kanalizohen përmes entiteteve të të drejtave të grave. Kjo do të rezultonte në 5% të totalit të ODA-së bilaterale që rrjedh përmes tyre, duke mbështetur punën e tyre të rëndësishme për demokraci, barazi dhe eliminimin e dhunës.

Le të jem i qartë: një buxhet që investon në armë dhe raketa për mbrojtjen tonë, por nënfinancon mirëqenien, nuk është një buxhet për siguri. Siguria e vërtetë fillon me sigurinë njerëzore.

Nëse ne neglizhojmë infrastrukturën sociale, sistemet e kujdesit dhe mundësitë e barabarta, rrezikojmë thellimin e pabarazive që ushqejnë polarizimin dhe mosbesimin. Rritja e buxhetit për mbrojtjen në MFF rrezikon të përforcojë pabarazitë gjinore, të margjinalizojë analizën e sigurisë me perspektivë gjinore dhe të çojë në raportime sipërfaqësore, “për sy e faqe”.

Për këtë arsye, ne, në Gender Budget Watchdog Network, bëjmë thirrje këtij Parlamenti—dhe veçanërisht këtij Komiteti për Buxhete—që të sigurojë që buxhetimi i ndjeshëm ndaj gjinisë të bëhet një kërkesë e detyrueshme në të gjitha programet e ardhshme të BE-së. Ju inkurajojmë të bëni tre pyetje të thjeshta, por të fuqishme për çdo linjë buxheti:

• Kush përfiton?

• Kush humbet?

• Dhe a mbyll apo zgjeron hendekun gjinor?

Të nderuar anëtarë të komitetit për buxhetet,

Buxhetet janë më shumë se plane financiare—ato janë deklarata të vullnetit politik dhe zgjedhjes morale. MFF-ja e ardhshme mund të thellojë pabarazitë ekzistuese ose të bëhet motori i një Europe më të drejtë, më të qëndrueshme dhe realisht të barabartë.

Nëse BE-ja integron seriozisht perspektivën gjinore në buxhetin e saj siç bën në traktatet dhe strategjitë e saj, ne jo vetëm që do të përmbushim angazhimet tona—por do të rikonfirmojmë udhëheqjen globale të Bashkimit në barazi, demokraci dhe paqe.

Le të sigurohemi që MFF-ja e ardhshme të tregojë një histori jo të numrave, por të njerëzve—dhe të jetë provë se Europa investon realisht në atë që ka më shumë rëndësi: njerëzit.

Faleminderit.

Shikoni fjalimin e plotë këtu:

]]> https://gbwn.net/sq/buxhetimi-gjinor-ne-mff-ne-e-re-duke-shkuar-perpara-policy-brief/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=buxhetimi-gjinor-ne-mff-ne-e-re-duke-shkuar-perpara-policy-brief Thu, 06 Nov 2025 15:55:15 +0000 https://gbwn.net/?p=19815

Folësit theksuan nevojën urgjente për të zhvendosur fokusin nga fuqia ushtarake drejt investimit në ndërtimin e paqes, kohezionin shoqëror dhe strategjitë e sigurisë të orientuara drejt njeriut. Buxhetimi i përgjegjshëm gjinor dhe zbatimi i kornizave ndërkombëtare për të drejtat e njeriut, përfshirë CEDAW dhe CRPD, u theksuan si mjete thelbësore për të siguruar që burimet financiare të promovojnë barazinë dhe mbrojtjen sociale, në vend që të forcojnë dhunën dhe pabarazinë.

Diskutimi vuri në pah gjithashtu rëndësinë e ndërtimit të koalicioneve ndërmjet sektorëve, vendeve dhe rrjeteve ndërkombëtare. Duke bashkuar forcat, aktorët feministë dhe ata për paqe mund të amplifikojnë zërin e tyre, të avokojnë për politika alternative dhe të sigurojnë që barazia gjinore të mbetet në qendër të vendimmarrjes së BE-së, veçanërisht në kontekstin e Kornizës së ardhshme Shumëvjeçare Financiare (MFF).

Duke parë drejt së ardhmes, pjesëmarrësit bënë thirrje për veprime konkrete, rrjetëzim të vazhdueshëm dhe angazhim strategjik me vendimmarrësit, për të kthyer angazhimet në rezultate të matshme. Ngjarjet e ardhshme, si sesioni i Lobbyt Evropian të Grave në dhjetor dhe Konferenca mbi Buxhetimin Gjinor në Qipro, do të ofrojnë mundësi për të forcuar avokimin dhe ndikimin kolektiv.

Webinari theksoi se avancimi i sigurisë njerëzore, paqes së qëndrueshme dhe barazisë gjinore kërkon përpjekje të bashkuara ndërsektoriale. Duke punuar së bashku, pjesëmarrësit riafirmuan se perspektivat feministe duhet të mbeten në qendër të politikave të BE-së që formësojnë sigurinë dhe prioritetet financiare.

👉 Shikoni më shumë në këtë link:

Rrjeti për Monitorimin e Buxheteve nga Perspektiva Gjinore (Gender Budget Watchdog Network – GBWN) po organizon konferencën ndërkombëtare “Going Glocal 2.0: Të ardhme të qëndrueshme dhe të përgjegjshme gjinorisht”, e cila do të fokusohet në Buxhetimin e Përgjegjshëm Gjinor dhe Monitorimin e Veprimit Klimatik. Konferenca do të mbahet në Shkup, Maqedoninë e Veriut, më 10–11 dhjetor 2025. Ngjarja do të mbledhë organizata të shoqërisë civile, vendimmarrës dhe ekspertë nga Ballkani Perëndimor, Moldavia dhe vendet anëtare të Iniciativës Qendrore Evropiane (CEI), për të adresuar ndërthurjen midis barazisë gjinore dhe ndryshimeve klimatike.

Në kuadër të konferencës, GBWN shpall konkursin fotografik “Gjinia dhe Ndryshimet Klimatike përmes Syve të Qytetarëve”, me qëllim që të kapen përmes fotografisë perspektiva të ndryshme mbi gjininë dhe ndryshimet klimatike. Punimet e përzgjedhura do të ekspozohen gjatë konferencës dhe do të publikohen në platformat online të GBWN.

Qëllimet e konkursit:

• Të nxisë dialogun publik mbi lidhjen midis ndryshimeve klimatike dhe barazisë gjinore.

• Të inkurajojë shprehjen krijuese si mënyrë për të komunikuar çështje komplekse.

• Të fuqizojë zërat e shoqërisë civile, të rinjve dhe artistëve për drejtësinë klimatike.

• Të pasurojë konferencën me kontribute artistike krahas diskutimeve politike dhe profesionale.

Temat e sugjeruara:

Pjesëmarrësit ftohen të reflektojnë përmes fotografisë mbi temat e mëposhtme (por jo të kufizuara vetëm në to):

• Fytyra gjinore e ndryshimeve klimatike.

• Kush e mban barrën e krizave klimatike?

• Qëndresa e përditshme: gra, burra dhe komunitete që përshtaten me ndryshimet.

• Pengesat dhe mundësitë për gratë në tranzicionin e gjelbër.

• Zërat e padukshëm në veprimin klimatik.

• Gjeneratat e ardhshme: rinia, gjinia dhe drejtësia klimatike.

Kush mund të aplikojë:

• Individë dhe grupe nga Ballkani Perëndimor, Moldavia dhe vendet e tjera të CEI.

• Inkurajohen të aplikojnë artistë, aktivistë të organizatave të shoqërisë civile, studentë dhe grupe komunitare.

• Mirëpriten si fotografë profesionistë ashtu edhe amatorë.

Udhëzime për dorëzimin:

• Çdo pjesëmarrës mund të dërgojë një fotografi.

• Të gjitha punimet duhet të jenë origjinale dhe të papublikuara më parë.

• Formati: JPEG/PNG, rezolucion i lartë (minimumi 300 dpi).

• Çdo dorëzim duhet të përfshijë një deklaratë të shkurtër artistike (deri në 150 fjalë).

• Fotografia duhet të dërgohet më së voni deri më 10 nëntor 2025 në adresën e emailit: gbwn@crpm.org.mk

Fituesi do të zgjidhet përmes votimit të komunitetit dhe do të shpërblehet me pjesëmarrje në konferencë dhe një çmim mirënjohjeje.

Sot, më 6 tetor, shënohet Dita Botërore e Paralizës Cerebrale. Në kontekste si ai i Bosnjë dhe Hercegovinës, personat me aftësi të kufizuara janë veçanërisht të stigmatizuar, ndaj ditë të tilla bartin një peshë të veçantë dhe bëjnë thirrje për vetëdijesim mbi pengesat me të cilat përballen personat që jetojnë me paralizë cerebrale.

Drejtoresha e Aleancës së Shoqatave të Personave me Paralizë Cerebrale të Federatës së Bosnjë dhe Hercegovinës, profesoresha Emira Švraka, theksoi me këtë rast se ngritja e vetëdijes është hapi i parë drejt ndryshimit, sado i vogël apo i madh të jetë ai ndryshim. “Sa më të vetëdijshëm të jemi për një problem apo sfidë kolektive, aq më të suksesshëm do të jemi në zgjidhjen e saj,” tha profesoresha Švraka.

Ajo gjithashtu theksoi se, me rastin e kësaj dite, Aleanca iu bashkua nismës për heqjen e TVSH-së mbi ndihmat për personat me aftësi të kufizuara:

“Me heqjen e TVSH-së për ilaçet dhe pajisjet mjekësore, institucionet e sigurimit shëndetësor, si edhe qytetarët, do të lehtësoheshin ndjeshëm financiarisht. Kjo, ndër të tjera, do të kontribuonte në qëndrueshmërinë afatgjatë të sistemit shëndetësor dhe do të përmirësonte cilësinë e kujdesit shëndetësor për qytetarët. Bosnjë dhe Hercegovina është e vetmja në rajon që ka një normë të vetme tatimore për të gjitha produktet, përfshirë edhe ilaçet dhe ndihmat mjekësore. Në Kroaci dhe Maqedoninë e Veriut norma e tatimit për ilaçet është 5 përqind, në Slloveni 9.5 përqind, ndërsa në Serbi 10 përqind,” shpjegon ajo.

Përveç projekteve që lidhen me vetëdijesimin dhe përfshirjen sociale, Aleanca e Shoqatave të Personave me Paralizë Cerebrale të FBiH po zbaton gjithashtu një projekt rajonal në kuadër të Rrjetit për Monitorimin e Buxheteve nga Perspektiva Gjinore (Gender Budget Watchdog Network), përmes të cilit synon të ndërtojë kapacitete për monitorimin e shpenzimeve publike nga një këndvështrim gjinor, por edhe nga perspektiva e përfshirjes së grave me aftësi të kufizuara – veçanërisht kur bëhet fjalë për fondet buxhetore të destinuara për zbutjen e pasojave të ndryshimeve klimatike, nga një diskurs ku ato, ashtu si edhe burrat me aftësi të kufizuara, janë pothuajse tërësisht të përjashtuar. Profesoresha Švraka shton më tej: “Ekzistojnë pengesa të konsiderueshme: ekonomike, informacionale dhe hapësinore. Në aspektin hapësinor, ato janë arkitektonike dhe organizatat e personave me aftësi të kufizuara flasin më së shumti për to, por më të rëndësishmet janë pengesat ekonomike, sepse varfëria krijon një cilësi të ulët jete për familjet që kanë një fëmijë apo të rritur me paralizë cerebrale ose me vështirësi të tjera psikomotore dhe shqisore. Buxhetimi i përgjegjshëm gjinor është pjesë e zgjidhjes së këtyre pengesave ekonomike që e thellojnë më tej pabarazinë në këtë grup të gjerë popullate.”

Dita Ndërkombëtare e Vetëdijesimit për Paralizën Cerebrale është një kujtesë se përfshirja fillon me vetëdijen, por nuk mund të ndalet aty. Përfshirja e vërtetë kërkon ndryshim sistemik, dhe kjo kërkon buxhete të barabarta.

Dr. Švraka përmbyll: “Qeveritë, shoqëria civile dhe qytetarët kanë përgjegjësi të kërkojnë përgjigje për pyetje të tilla si: a pasqyrojnë buxhetet tona nevojat e personave me aftësi të kufizuara, a marrin parasysh punën e papaguar të kujdesit dhe a i mbrojnë më të cenueshmit nga rreziqet e shkaktuara nga ndryshimet klimatike? Të gjitha të drejtat e njeriut janë thellësisht të ndërlidhura.”