Европската мрежа за родово буџетирање, во соработка со Платформата за родово буџетирање на Кипар и Фондацијата ФИМОНОИ, ја организира Европската конференција за родово буџетирање: „Родовото буџетирање во новата повеќегодишна финансиска рамка на ЕУ: Да ги направиме буџетите да работат за родова еднаквост и женските човекови права во Европа“, која ќе се одржи на 26 и 27 март 2026 година на Универзитетот на Кипар, Агланџија, во Аудиториум Б108, во зградата „Анастасиос Левентис“ (Совет и Сенат).

Мрежата Gender Budget Watchdog Network е еден од коорганизаторите на оваа конференција, чија цел е:

• да придонесе кон поставување цврсти основи за следниот буџет на ЕУ (МФР 2028–2034) со цел унапредување на родовата еднаквост, женските права, мирот и социјалните инвестиции;

• да сподели перспективи со европските институции, особено со ко-законодавците, за тоа како да се зајакнат законодавните предлози во процесот на преговори, со цел зајакнување на инвестициите во она што е важно за луѓето во Европа;

• да поттикне инклузивна соработка со граѓанското општество и глобалните партнери за ефективен придонес во процесот на преговори;

• да дискутира за идните насоки на Европската мрежа за родово буџетирање и за градење партнерства и заеднички стратегии за застапување.

ПРОГРАМА И РЕГИСТРАЦИЈА ЗА КОНФЕРЕНЦИЈАТА.

Центарот за истражување и креирање политики (ЦРПМ) беше претставен од д-р Марија Ристеска, која придонесе во дискусиите преку презентација на работата на ЦРПМ во областа на родово одговорното намалување на ризици од катастрофи (DRR), како и пристапот на Мрежата за надзор на родово одговорно буџетирање (Gender Budget Watchdog Network – GBWN) кон одржливиот транспорт и климатското финансирање.

Род, транспорт и климатско финансирање како двигатели на SDG 11

Во своето излагање, д-р Ристеска ја истакна работата на Мрежата за надзор на родово одговорно буџетирање (GBWN) во унапредувањето на родово одговорни транспортни системи и подобрувањето на пристапот на жените до климатско финансирање за одржлива мобилност. Таа нагласи дека транспортот не е родово неутрален и дека системите за мобилност директно го обликуваат пристапот на жените до вработување, образование, здравствени услуги и учество во јавниот живот.

Потпирајќи се на аналитичката и застапувачката работа на GBWN, презентацијата ја подвлече важноста од:

• интегрирање на родовите аспекти во урбаното и транспортното планирање;

• усогласување на транспортните инвестиции со целите за ублажување и адаптација на климатските промени;

• обезбедување значајно учество на жените во процесите на донесување одлуки поврзани со климатското финансирање и инфраструктурата.

Овие перспективи директно придонесуваат кон SDG 11.2, која повикува на безбедни, достапни, пристапни и одржливи транспортни системи за сите, со посебно внимание на жените и другите групи во ранлива положба.

Родово вклучување во намалувањето на ризици од катастрофи – искуството на ЦРПМ

Д-р Ристеска го претстави и богатото искуство на ЦРПМ во родовото вклучување во намалувањето на ризици од катастрофи, со фокус на активности спроведени во Македонија, особено во подрачја подложни на поплави. Презентацијата ги прикажа методолошките насоки на ЦРПМ за интегрирање на родовите перспективи во DRR-планирањето, политиките и буџетите, развиени во соработка со локалните самоуправи и меѓународните партнери.

Клучните елементи на пристапот на ЦРПМ вклучуваат:

• родова анализа на ризиците и ранливостите од катастрофи;

• прибирање и користење податоци разделени по пол и возраст;

• зајакнување на учеството на жените во локалните структури за донесување одлуки во областа на DRR;

• интегрирање на родово одговорни мерки во плановите за управување со ризик од поплави, плановите за заштита и спасување и рамките за одговор на кризи.

Оваа работа директно одговара на SDG 11.5 и 11.б, како и на Рамката од Сендаи за намалување на ризици од катастрофи, преку адресирање на несразмерното влијание на катастрофите врз жените и другите ранливи групи и преку промовирање инклузивно, информирано и одговорно управување со ризици.

Поврзување на локалната пракса со глобалните политики

Клучна порака од придонесот на ЦРПМ беше потребата од подобро поврзување на практиките на локално ниво со глобалните процеси за следење и креирање политики поврзани со SDG. Работилницата во Најроби нагласи дека напредокот во остварувањето на SDG 11 останува нерамномерен и недоволен, особено за маргинализираните урбани заедници, и дека постигнувањето на целта до 2030 година бара интегрирани, родово одговорни и засновани на докази пристапи.

Искуството на ЦРПМ покажува како родовата еднаквост може да дејствува како мултипликатор за урбаната отпорност, климатската акција и социјалната инклузија, надминувајќи ги изолираните родови интервенции и придонесувајќи кон системски промени во урбаното управување.

Поглед кон HLPF 2026

Сознанијата споделени за време на работилницата ќе придонесат кон тематскиот преглед на SDG 11 на Политичкиот форум на високо ниво во 2026 година, вклучувајќи идни соработки, препораки за политики и примери на добри практики. Ангажманот на ЦРПМ уште еднаш ја потврди суштинската улога на граѓанското општество и истражувачките организации во креирањето инклузивни урбани политики и во обезбедувањето дека родовата еднаквост останува во срцето на одржливиот развој.

Што се случи во Најроби?

На 19 јануари 2025 година беше потпишан Меморандум за соработка меѓу CCGD Kenya и МРОБ. Ова претставува значаен чекор, бидејќи ги поврзува искуството и енергијата од различни контексти — силната, локално втемелена пракса во Кенија и поширокиот мрежен пристап на МРОБ. Воедно, тоа е и заедничка позиција: реформите на политики без финансирање се само ветување на хартија. CCGD постои со децении, а Кенијската буџетска мрежа има изградено нешто навистина вредно: широка база на организации од граѓанското општество, експерти и истражувачи кои умеат да ги анализираат буџетите и да зборуваат за нив на разбирлив јазик. Таквата работа ја менува јавната дебата. Буџетите престануваат да бидат „само за технократи и бирократи“ и стануваат нешто што заедниците можат да го преиспитуваат, особено на локално ниво, каде што услугите директно се чувствуваат.

Што носи МРОБ и зошто тоа има глобална тежина?

Влијанието на МРОБ е едноставно: помага родово-одговорното буџетирање (РОБ) да се трансформира од изолиран процес во заедничка практика меѓу различни земји и региони. Пристапите за РОБ се применливи и преносливи меѓу региони, а стратегијата на МРОБ — регионална работа на истражување, анализа заснована на докази и застапување — може да се пренесе и во Источна Африка. Нашите методологии за следење на финансирањето за отпорност и климатски промени преку алатки за РОБ се особено релевантни и потребни да се применат во Африка, каде што климатските промени се највидливи. Заедно со организациите од граѓанското општество од Источноафриканската заедница (EAC), можеме да создадеме поголемо глобално влијание и да придонесеме кон спроведување на Целите за одржлив развој надвор од Западен Балкан. Кога мрежи како МРОБ, од различни земји, ги споредуваат искуствата и практиките, тие го подигнуваат стандардот. А тоа им помага на сите да се залагаат за поправедно трошење и вистинска отчетност.

Зошто ова е важно токму сега?

Јавните буџети се под притисок насекаде: растечки трошоци, стареење на населението, зголемени потреби за грижа, климатски шокови и сè поограничен фискален простор. Во вакви моменти, постои ризик еднаквоста да стане „убаво да се има“ и тивко да биде тргната на страна. Родово-одговорното буџетирање се спротивставува на тоа. Тоа бара јасно да се покажат изборите и резултатите во однос на еднаквоста. Истовремено, го зајакнува и довербата. Луѓето не ја губат довербата затоа што недостигаат политички документи; ја губат кога политиките не испорачуваат резултати поради лош дизајн или недоволно финансирање. Овој Меморандум за соработка обезбедува рамка за заедничка работа преку размена на знаење, техничка соработка и заеднички иницијативи за подобар дизајн на политики, политики реформи и буџети што навистина носат резултати за жените и мажите.

Групните дискусии на Годишниот состанок на МРОБ покажаа силна усогласеност околу потребата од продлабочување на улогата на МРОБ како регионален надзорен механизам, центар на знаење и актер во застапувањето, истовремено со диверзификација на тематскиот фокус и зајакнување на финансиската одржливост.

Во сите групи, учесничките нагласија дека застапувањето мора истовремено да се одвива на глобално, регионално, национално и локално ниво. Институциите на ЕУ, агенциите на ОН и меѓународните донатори остануваат клучни креатори на агендата, но локалните власти и општините беа препознаени како најпристапни и најефективни точки за интервенција за застапување за родово-одговорно буџетирање (РОБ) и климатско финансирање. Општинските буџетски циклуси, локалните развојни планови, стратегиите за отпорност и Акциските планови за родова еднаквост нудат конкретни можности каде што организациите од граѓанското општество можат да извршат „надзорен притисок“ и да влијаат врз реалните буџетски алокации. На национално ниво, застапувањето останува поизразено предизвикувачко поради ограничената транспарентност и селективните практики на консултација, што ја нагласува важноста од координиран и докази-базиран притисок.

Учесничките се согласија дека најсилната компаративна предност на МРОБ лежи во нејзиното известување засновано на докази, експертизата во родово-одговорно буџетирање и кредибилитетот пред институциите. Родово-раздвоените податоци, комбинирани со човечки приказни од жени, рурални заедници, лица со попреченост и жени-претприемачки, беа препознаени како најубедливи алатки за застапување. Постојано беше истакнувано дека врамувањето на родовата еднаквост како решение што ја подобрува ефикасноста, отпорноста и резултатите од јавното трошење — наместо како обврска — е најефективниот пристап во пораките. Регионалната усогласеност околу клучните пораки за застапување е остварлива, додека националното застапување бара прилагодено врамување според политичкиот контекст, доминантните климатски ризици и секторските приоритети.

Во однос на идните тематски приоритети, членките ја нагласија важноста од проширување надвор од климатското финансирање, со вклучување на:

• мобилизација на домашни ресурси и буџетска отчетност;

• зелени работни места, циркуларна економија и субвенции во земјоделството;

• родови и права на лицата со попреченост, со фокус на пристапот до институции и услуги;

• еколошко женско претприемништво, пристап до финансии и отпорност на компании водени од жени;

• финансиска писменост и иницијативи за финансирање на женското претприемништво;

• социјални претпријатија и нивна институционализација;

• следователно застапување во транспортниот сектор;

• РОБ-мониторинг на националните Планови за раст и реформите финансирани од ЕУ;

• управување со кризи од родова перспектива;

• меѓурегионална соработка и мапирање на ресурси.

Посебен акцент беше ставен на зајакнување на колективната координација на надзорната улога. Иако неформалната соработка и шемата за мали грантови досега функционирале добро, учесничките повикаа на појасна поделба на улоги, тематски работни групи, структурирано следователно застапување и поголема видливост на национално ниво. Надзорната улога треба појасно да се артикулира и доследно да се комуницира како клучна функција на МРОБ.

Размислувањата за ресурсите и одржливоста ја истакнаа потребата од диверзификација на изворите на финансирање и надминување на зависноста од проектно финансирање. Како потенцијални ресурси беа идентификувани:

• кофинансирање од министерства, општини и амбасади;

• партнерства со општини (простор, логистичка поддршка, заеднички проекти);

• инструменти за финансирање од ЕУ (ИПА, Интеррег, тематски грантови на ЕУ);

• големи фондации и регионални донатори;

• соработка со приватниот сектор, вклучително и компании со регионални пазари;

• кофинансирање на настани (локални бизниси, продавници, супермаркети);

• банки и етички инвестициски канали;

• солидарни фондови внатре во мрежата;

• монетизација на експертизата (обуки, советодавни услуги, истражувања);

• диференцирани членарини според големината на организацијата;

• платформи базирани на претплата и заеднички производи/пазариште.

Севкупно, дискусиите потврдија заедничка визија за МРОБ како регионален центар на извонредност и координирана надзорна мрежа, способна да го усогласи застапувањето, да ја зајакне отчетноста, да мобилизира разновидни ресурси и стратешки и одржливо да одговори на новите родови, климатски и социо-економски предизвици.

Уште од првиот ден, дискусиите беа водени од некои од најпосветените гласови во регионот кои го унапредуваат родово-одговорното јавно финансирање. Претставници на институции, практичари за родова еднаквост, академици и лидери од граѓанското општество разменија докази и анализи за тоа како граѓанското општество може да ја зајакне отчетноста и транспарентноста во јавната потрошувачка, како и за тоа како РОБ може да послужи како трансформативна алатка за правичност, одржливост и добро управување. Се наметна јасна порака: паметното, на докази засновано јавно финансирање не е избор — тоа е обврска.

Вториот ден ја продлабочи дискусијата, прикажувајќи како родово-одговорните алатки можат да го унапредат мониторингот на климатското финансирање и да поддржат поправедни и поинклузивни иднини. Панелите го разгледаа феминистичкиот урбанизам и неговата улога во градењето одржливи заедници, мобилизацијата на приватен капитал за социјално и еколошко влијание, како и значењето на вградување на родовите перспективи во сите финансиски и политички рамки. Молдавија се истакна како водечки пример, имајќи успешно интегрирано родови индикатори во повеќе од 70% од своите земјоделски програми — значајно достигнување во институционализацијата на РОБ.

Дискусиите за мобилноста истакнаа уште една клучна димензија на нееднаквоста. Панелот за транспортна сиромаштија откри дека жените, младите, руралните заедници и лицата со попреченост и понатаму се соочуваат со небезбедни средини, ненадежен јавен превоз и непристапна инфраструктура. И покрај значајните инвестиции, многу стратегии за мобилност остануваат родово неосетливи. Учесниците нагласија дека РОБ нуди практичен пат за дизајнирање побезбедни, подостапни и поправедни транспортни системи кои одговараат на реалните животни потреби.

Во текот на Форумот за РОБ, учесниците беа повикани да погледнат кон иднината и да размислат за заедничко прашање: Каков би бил нашиот регион по 15 години доколку правдата, чистиот воздух и вистинската родова еднаквост ја водат секоја одлука што ја носиме? Визијата што произлезе беше визија за заедници ослободени од загадување, во кои жените самоуверено предводат како носителки на одлуки, инженерки, научнички и иноваторки што ја обликуваат зелената транзиција.

Со отворањето искрен дијалог за повеќеслојните бариери со кои жените се соочуваат во зелените работни места, климатското финансирање и управувањето со животната средина, Форумот за РОБ повторно го потврди трансформативниот потенцијал на родово-одговорното буџетирање. „Going Glocal 2.0“ не само што ги поврза секторите и земјите, туку и ја зајакна колективната посветеност да се обезбеди јавните финансии да работат во корист на луѓето, планетата и еднаквоста.

Погледнете како изгледаше атмосферата на настанот на следниот линк.

Во име на GBWN и EGBN, Никол Фарнсворт, заменик-директорка и главна истражувачка во Косовската женска мрежа (Kosovo Women’s Network – KWN), минатата недела престојуваше во Брисел заедно со други членови на EGBN, каде што координираше активности за застапување со други организации и коалиции од граѓанското општество. Тие се сретнаа со пратениците во Европскиот парламент Александра Гезе, Томас Вајц и Илхан Кјучук, барајќи нивна поддршка за вклучување на родовата перспектива во буџетот на ЕУ.

Фарнсворт исто така оствари средби со претставници на ЕК во врска со Пакетот за проширување за Западен Балкан (ЗБ), при што побара родово-одговорното буџетирање да се имплементира како дел од реформските агенди низ целиот ЗБ, вклучително и во директната буџетска поддршка на ЕК за владите. Ова би било во согласност со обврските за отчетност и владеење на правото, имајќи ги предвид обврските на владите од ЗБ за спроведување на родово-одговорно буџетирање во рамките на Целите за одржлив развој, како и други законски обврски.

На 4 декември, Никол присуствуваше на годишниот Самит за Западен Балкан, организиран од „Friends of Europe“. За време на дискусиите за економскиот раст, таа нагласи дека растот не може да се случи без жените, имајќи предвид дека учеството на жените на пазарот на труд е ниско во целиот регион на ЗБ. „Доколку навистина сакаме да видиме раст, мора да ги вклучиме жените [на пазарот на труд]“, истакна Фарнсворт. Таа повика на интегрирање на родово-одговорното буџетирање во сите инвестиции на ЕУ, со цел да се адресираат коренските причини за ниското учество на жените во работната сила. Истражувањата покажуваат дека тоа вклучува трансформирање на неплатениот труд во платен, преку справување со неформалната економија, воспоставување услуги за грижа и унапредување на транспортот, како што укажуваат и истражувањата на GBWN.

Фарнсворт ги призна постојните критики во врска со терминологијата како „родово-одговорно буџетирање“. Таа го разјасни овој често погрешно разбраниот поим, нагласувајќи дека тој едноставно подразбира анализа на проблемите и поставување цели за нивно решавање, со индикатори за мерење на напредокот. „Тоа е едноставно добро проектно планирање“, истакна таа. Јасен пример за тоа е учеството на работната сила, кое може да придонесе за економски раст, но само доколку клучните пречки за учеството на жените се идентификуваат и се адресираат преку соодветни инвестиции.

Во насока на здружување на силите со други коалиции, Фарнсворт, во име на GBWN и EGBN, оствари средби и со Работната група за финансирање на Civil Society Europe, Concord, Алијансата за родова еднаквост во Европа, иницијативата „Walking the Talk“ на ODI Europe и Prospera, со цел да се разгледаат можностите за соработка кон заеднички цели. „Ние силно веруваме во вмрежувањето“, изјави Фарнсворт за време на настан коорганизиран од Европското женско лоби и Бугарскиот женски фонд. „Одамна сфативме дека случувањата на ниво на ЕУ и на глобално ниво влијаат врз нас и врз нашата работа, но не можеме самостојно да влијаеме врз овие политики. Потребно е да работиме заедно со други мрежи и алијанси за да донесеме промени.“

Следете нè за претстојните кампањи за застапување на GBWN и EGBN, во кои се надеваме дека ќе ги здружиме силите со други организации и поединечни граѓани ширум светот, со цел да повикаме на ПФР што инвестира во она што навистина е важно за животите на луѓето!

Почитувани членови на Комитетот, драги колеги,

Чест ми е што учествувам во Неделата на родова еднаквост и што придонесувам кон оваа навремена дебата за тоа како следната Повеќегодишна финансиска рамка конечно може да го направи родово одговорното буџетирање правило — а не исклучок — низ целата Европска унија.

Денес зборувам во име на Мрежата за надзор на родовото буџетирање (Gender Budget Watchdog Network – GBWN), коалиција од повеќе од сто организации на граѓанското општество, потекнувајќи од Западен Балкан. Ние сме обединети и ги споделуваме ставовите на експертите од Европската мрежа за родово буџетирање и Европското женско лоби во однос на ПФР и важноста од спроведување на родово одговорно буџетирање во ЕУ. Нашата мисија е едноставна: јавните буџети да одговорат на различните потреби на жените и мажите и да бидат алатка за унапредување на еднаквоста.

Европската унија повеќепати потврди дека родовата еднаквост е фундаментална вредност и водечки принцип. Сепак, и покрај бројните заложби — од Стратегијата за родова еднаквост и Планот за родова акција III, до Агендата „Жени, мир и безбедност“ — буџетот на ЕУ и понатаму останува родово слеп. Новата ПФР за периодот 2028–2034 нуди можност тоа да се промени. Како што истакна Комисијата, ова е буџет наменет за поотпорна и побезбедна Европа. Тоа се легитимни цели. Но отпорноста и безбедноста мора да бидат инклузивни и да интегрираат родова перспектива. Тие не смеат да создаваат нееднаквост, бидејќи нееднаквоста раѓа несигурност.

Првата порака што сакам да ја пренесам е дека финансирањето на еднаквоста не е опција; тоа е договорна обврска и предуслов за ефективно управување.

Низ Унијата, жените и понатаму се соочуваат со структурни нееднаквости — во платите, во грижата, во пристапот до финансии и до донесување одлуки. Затоа мора да инвестираме во луѓето — вистинската основа на конкурентноста и безбедноста на Европа. Финансирањето што ја зајакнува социјалната инклузија, образованието и инфраструктурата за грижа директно придонесува за стратешката автономија на ЕУ, бидејќи праведно и кохезивно општество е најдобрата одбрана од нестабилност, екстремизам и сиромаштија. Во таа насока, ПФР мора да вклучи родови цели и индикатори кои мерат како буџетските програми ги намалуваат родовите јазови, следени преку Индексот за родова еднаквост на EIGE.

Второ, потребно е институционализирање на родово одговорното буџетирање низ сите програми финансирани од ЕУ.

Досегашните напори не се доволни. Не е потребна голема иновација, бидејќи алатките веќе постојат — тие се втемелени во Родовиот рамковник на PEFA, алатка што самата ЕУ ја промовираше, како и во индикаторот 5.c.1 од ЦОР, на кој ЕУ се обврза. Двете алатки опфаќаат мерки што овозможуваат буџетирањето да се заснова на родова анализа, да биде јавно и да го следи родово релевантното трошење со цел зајакнување на отчетноста. Сепак, истите овие стандарди не се доследно применети во сопствениот буџет на ЕУ. Тоа мора да се коригира.

Во оваа ПФР, разбираме дека акцентот е ставен на поедноставување, со цел корисниците на буџетот полесно да се снаоѓаат. Но поедноставувањето не е доволно. Секоја програма во рамки на новата ПФР треба да бара:

• Еx-ante проценки на родовото влијание, за анализа на тоа кој има корист од јавното трошење и кој останува изоставен — што претставува добра практика на планирање;

• Јасно дефинирани цели и индикатори за родова еднаквост, вградени во регулативите и работните програми;

• Експост проценки на влијанието и родови ревизии, за да се мерат резултатите, а не само намерите.

Вградувањето на овие механизми не создава дополнителна бирократија — туку додава вредност. Тоа обезбедува секое потрошено евро да донесе мерлив напредок кон еднаквост, транспарентност и ефикасност.

Трето, транспарентноста мора да биде вградена во системот уште од самиот почеток. Податоците треба да бидат достапни во јасни и разбирливи формати.

Денес, податоците за родовото влијание на трошоците на ЕУ се расцепкани, неконзистентни и тешко поврзливи со реалните трошоци или резултати. Без сигурни податоци, отчетноста и ефикасноста трпат — а граѓаните ја губат довербата. GBWN спроведе истражувања за извршувањето на родовите буџети во Западен Балкан и Молдавија, каде што постојат закони што не се спроведуваат, а буџетите не се реализираат, туку се пренасочуваат на други ставки без доволна дебата, транспарентност или отчетност. Затоа препорачуваме Комисијата и Парламентот да осигураат дека поедноставувањето во рамки на ПФР нема да ја намали транспарентноста и отчетноста. Сите корисници на средства од ЕУ треба да известуваат за тоа како придонесуваат кон намалување на родовите јазови, преку дигитална платформа достапна и за граѓаните и за истражувачите.

Замислете систем во кој секој може, во реално време, да види како средствата на ЕУ придонесуваат за намалување на родовите јазови во вработувањето, образованието или учеството. Тоа не е само транспарентност — тоа е демократија на дело.

Четврто, лидерството на ЕУ во родовата еднаквост не смее да заврши на нејзините граници.

Во услови кога глобалните буџети за помош се намалуваат, а организациите за женски права се соочуваат со егзистенцијални кратења, инструментите за надворешно финансирање на ЕУ мора да бидат пример. Целите за официјалната развојна помош поврзана со родовата еднаквост треба да се однесуваат не само на бројките, туку и на квалитетот — обезбедувајќи средствата да стигнат до организациите на теренот кои носат вистинска промена.

Во Западен Балкан и другите региони во процес на проширување, каде што најмногу работам, родовото буџетирање се покажа како трансформативно: ја зголемува транспарентноста, се бори против корупцијата и ја гради довербата на граѓаните во институциите. ЕУ треба да ги одржи и прошири овие практики во рамки на финансирањето „Глобална Европа“, вклучително и претпристапното и соседското финансирање, покажувајќи дека без унапредување на еднаквоста, проширувањето и развојот се невозможни.

Го повикуваме ЕУ јасно да се обврзе дека 85% од целокупното надворешно финансирање ќе има цел за родова еднаквост, согласно обврските за родово вклучување; 20% ќе поддржуваат активности насочени кон родова еднаквост; и најмалку 25% од инвестициите каде родовата еднаквост е главна цел (G2) ќе бидат насочени преку организации за женски права. Ова би резултирало со 5% од вкупната билатерална официјална развојна помош што ќе тече преку нив, поддржувајќи ја нивната клучна работа за демократија, еднаквост и ставање крај на насилството.

Дозволете ми да бидам јасна: буџет што инвестира во оружје и ракети за заедничка одбрана, но недоволно инвестира во благосостојбата, не е буџет за безбедност. Вистинската безбедност започнува со човечката безбедност.

Доколку ја занемариме социјалната инфраструктура, системите за грижа и еднаквите можности, ризикуваме да ги продлабочиме нееднаквостите што поттикнуваат поларизација и недоверба. Зголемениот одбранбен буџет планиран во ПФР доаѓа на сметка на социјалните програми и ризикува да ги зацврсти родовите нерамнотежи, да ја маргинализира родово одговорната безбедносна анализа и да доведе до површни, „козметички“ практики на известување.

Затоа ние, во Мрежата за надзор на родовото буџетирање, го повикуваме овој Парламент — и особено Комитетот за буџети — да обезбеди родово одговорното буџетирање да стане обврзувачко барање во сите идни програми на ЕУ. Ве повикуваме да поставувате три едноставни, но моќни прашања за секоја буџетска ставка:

Кој има корист?
Кој губи?
И дали се намалува или се продлабочува родовиот јаз?

Почитувани членови на Комитетот за буџети,

Буџетите се повеќе од финансиски планови — тие се израз на политичка волја и морален избор. Претстојната ПФР може или да ги зацементира постојните нееднаквости или да стане двигател на поправедна, поотпорна и навистина еднаква Европа.

Доколку ЕУ ја интегрира родовата перспектива во буџетот со иста сериозност како што го прави тоа во договорите и стратегиите, не само што ќе ги исполниме нашите обврски — туку и повторно ќе го потврдиме глобалното лидерство на Унијата во еднаквост, демократија и мир.

Да се погрижиме следната ПФР да раскажува приказна не за бројки, туку за луѓе — и да биде доказ дека Европа навистина инвестира во она што е најважно: луѓето.

Ви благодарам.

Погледнете го целосното обраќање овде:

Во текот на Неделата на родова еднаквост, од 3 до 7 ноември, Европскиот парламент организира консултации со граѓанското општество и експерти, вклучително и размена на мислења за родовото буџетирање во Комитетот за буџети, на кои на 6 ноември ќе придонесе и Мрежата за надзор на родовото буџетирање (Gender Budget Watchdog Network – GBWN), коалиција од повеќе од 100 организации на граѓанското општество.

GBWN ги повикува Европскиот парламент, Советот и Комисијата да обезбедат следните препораки да бидат земени предвид во ПФР 2028–2034 и во поврзаните регулативи за време на претстојниот трипартитен дијалог.

Целосниот политички бриф можете да го прочитате на следниот линк.

Говорниците ја потенцираа итната потреба од промена на фокусот – од исклучиво воена сила кон инвестирање во градење мир, општествена кохезија и стратегии за безбедност што се насочени кон човекот. Родово одговорното буџетирање и почитувањето на меѓународните рамки за човекови права, вклучувајќи ги CEDAW и CRPD, беа истакнати како клучни алатки за обезбедување дека јавните ресурси ја промовираат еднаквоста и социјалната заштита, наместо да ја одржуваат насилството и нееднаквоста.

Дискусијата, исто така, ја нагласи важноста на градењето коалиции меѓу различни сектори, земји и меѓународни мрежи. Преку здружување на силите, феминистичките и мировните актери можат да ги засилат своите гласови, да се залагаат за алтернативни политики и да осигураат дека родовата еднаквост ќе остане во центарот на одлучувањето во ЕУ – особено во контекст на претстојната Мултигодишна финансиска рамка (МФФ).

Гледајќи кон иднината, учесниците повикаа на конкретни акции, продолжување на вмрежувањето и стратешко вклучување на креаторите на политики, со цел обврските да се претворат во мерливи резултати. Претстојните настани, како сесијата на Европското женско лоби во декември и Конференцијата за родово буџетирање на Кипар, ќе понудат дополнителни можности за зајакнување на застапувањето и колективното влијание.

Вебинарот истакна дека унапредувањето на човечката безбедност, одржливиот мир и родовата еднаквост бара обединети и меѓусекторски напори. Преку заедничка работа, учесниците потврдија дека феминистичките перспективи мора да останат во сржта на политиките на ЕУ што ги обликуваат безбедносните и финанскиските приоритети.

👉 Повеќе информации на овој линк:

Мрежата за родово одговорно буџетско набљудување (GBWN) организира меѓународна конференција под наслов „Going Glocal 2.0: Одржливи родово одговорни иднини“, посветена на родово одговорното буџетирање и следењето на климатските активности. Конференцијата ќе се одржи во Скопје, Северна Македонија, на 10–11 декември 2025 година. Настанот ќе ги обедини граѓанските организации, креаторите на политики и експертите од Западен Балкан, Молдавија и земјите членки на Централноевропската иницијатива (ЦЕИ), со цел да се разгледа пресекот помеѓу родовата еднаквост и климатските промени.

Како дел од конференцијата, GBWN објавува фотонатпревар за прикажување на различни перспективи за родот и климатските промени преку фотографија. Избраните дела ќе бидат изложени за време на конференцијата и објавени на онлајн платформите на GBWN.

Цели на повикот:

• Да се поттикне јавна дебата за поврзаноста помеѓу климатските промени и родовата еднаквост.

• Да се охрабри креативниот израз како начин за комуницирање на сложени општествени прашања.

• Да се засилат гласовите на граѓанското општество, младите и уметниците за климатска правда.

• Да се збогати конференцијата со уметнички придонеси покрај политичките дискусии.

Предложени теми:
Учесниците се поканети преку фотографијата да размислат на следниве (но не ограничени) теми:

• Родовиот лик на климатските промени.

• Кој го носи товарот на климатската криза?

• Секојдневна отпорност: жени, мажи и заедници што се прилагодуваат на промените.

• Пречки и можности за жените во зелената транзиција.

• Невидливите гласови во климатското дејствување.

• Идните генерации: младите, родот и климатската правда.

Право на учество:

• Отворен повик за поединци и групи од Западен Балкан, Молдавија и другите земји членки на ЦЕИ.

• Добредојдени се уметници, активисти од граѓански организации, студенти и заедници.

• Можат да учествуваат и професионални и аматерски фотографи.

Упатства за пријавување:

• Секој учесник може да поднесе една фотографија.

• Сите дела мора да бидат оригинални и необјавени.

• Визуелен формат: JPEG/PNG, висока резолуција (минимум 300 dpi).

• Секоја пријава треба да содржи кратка уметничка изјава (до 150 зборови).

• Испратете ја вашата фотографија најдоцна до 10 ноември 2025 година на: gbwn@crpm.org.mk

Победникот ќе биде избран преку заедничко гласање и ќе биде награден со учество на конференцијата и признание.